Bieg na orientację (BnO) jest dyscypliną sportową polegającą na pokonaniu w jak najkrótszym czasie trasy wyznaczonej w terenie punktami kontrolnymi (PK). Uczestnik zawodów otrzymuje mapę z naniesionymi punktami kontrolnymi, które należy odnaleźć w terenie i ich odnalezienie potwierdzić na karcie startowej. Trasa biegu między punktami kontrolnymi jest dowolna i właśnie dowolność wyboru oraz realizacja przebiegu stanowi istotę BnO[1].



Samodzielne poszukiwanie punktów kontrolnych nie jest trudne, wręcz przeciwnie – daje ogromną satysfakcję i niesie dużo przyjemności.

Imprezy na orientację nie muszą być wyczynowe. Możemy je przeprowadzać w postaci gier, zabaw, marszów, imprez sprawnościowych. Trasę uczestnik może pokonywać pieszo /bieg, marsz, marszobieg, na rowerze, na nartach, w kajaku.

2. Sprzęt sportowy niezbędny do uprawiania bno


Do uprawiania biegu na orientację lub innych odmian imprez na orientację /marsze, zabawy, gry terenowe, podchody/ nie jest wymagany specjalistyczny i drogi sprzęt. Jako punkty kontrolne ustawia się stojaki metalowe, które wyposażone są w lampion koloru biało-czerwonego lub biało-pomarańczowego, perforator /plastikowy „kasownik”/ służący do potwierdzania na karcie startowej pobytu przy odnalezionym punkcie oraz kod punktu na tabliczce znamionowej.

Jeżeli nie posiadamy stojaków, do oznaczenia punktów kontrolnych możemy użyć kwadratowych lampionów kartonowych koloru wskazanego powyżej, z naniesionym kodem cyfrowym lub literowym, o wymiarach 30 cm x 30 cm. Rozmiar lampionu może być mniejszy – uzależnione jest to od miejsca organizowania zawodów ( np. na boisku sportowym lampiony muszą być znacznie mniejsze, by uniemożliwić odczytanie z daleka kodu lampionu). Do lampionu jest przytwierdzona na sznurku kredka, najlepiej woskowa, którą na karcie startowej w odpowiedniej kratce wpisujemy kod danego lampionu. Jako urządzenie do potwierdzania może służyć także np. jakaś pieczątka, również umocowana na sznurku.




By mieć ze swojego pobytu na trasie potwierdzenie, że punkt kontrolny został przez nas odnaleziony, należy to w jakiś sposób udokumentować. Do tego służy karta startowa, na której w odpowiednich kratkach w kolejności należy potwierdzić odnalezienie punktu.
Obecnie na zawodach rangi CTZ stosowany jest system Sport-ident - elektroniczny sposób potwierdzania obecności zawodników na punktach kontrolnych.




Uczestnik zawodów powinien posiadać strój sportowy. Może to być dres sportowy (bluza i spodnie), sportowe obuwie (adidasy, trampki, korkotrampki). Bardzo wygodnym strojem jest tzw. „dederon” (ubiór na zdjęciu). Materiał jest bardzo silny, śliski, co jest bardzo przydatne w czasie poruszania się po gęstych zaroślach, i niedrogi!. Taki strój można uszyć samodzielnie.



 

3. Walory sportowe, zdrowotne bno

Bieg na orientację sprawia przyjemność, dają ogromną satysfakcję. Jest jedną z najciekawszych form ruchu realizowaną w naturalnym środowisku, w bliskim kontakcie z przyrodą, zawsze na świeżym powietrzu. Bieg na orientację uczy samodzielności i pewności siebie, zmusza do podejmowania indywidualnych decyzji, które potem muszą być zrealizowane własnymi siłami. Biegając, hartujemy własne ciało, nasz organizm staje się bardziej wydolny, umysł pracuje efektywniej.

Ta dyscyplina sportu to także docieranie do najbardziej ukrytych zakątków. Biegając po leśnych ostępach, czujemy się cząstką przyrody, przez co stajemy się bardziej odpowiedzialni za jej losy i wyczuleni na problemy związane z jej ochroną. Pobyt z innymi koleżankami i kolegami zaspokoi ambicje stawania się coraz bardziej doskonałymi – szybszymi, mądrzejszymi, bardziej wytrzymałymi, sprawniejszymi. Łatwiej poradzimy sobie w nieznanym terenie, wyobrazimy sobie przestrzeń, szybciej się koncentrujemy.

Nasze doświadczenie pokazuje, że systematyczne uczestniczenie w biegach na orientację sprawia, iż później nie potrafimy już bez tego żyć. Dowodem na to są całe rodziny przyjeżdżające na zawody. Z czasem ruch dla nas staje się niezbędny, a kontakt z innymi ludźmi i przyrodą wartością nadrzędną.

4. Uczestnicy bno

Bieg na orientację to sport dla każdego bez względu na płeć, wiek czy wykształcenie. Biegają dzieci, młodzież, osoby „w sile wieku”, a także w wieku podeszłym. Zróżnicowany teren pozwala tak przygotować trasy, by były dostosowane do możliwości fizycznych i umysłowych uczestników.

Uczestnik sam wybiera wariant, którym chce dotrzeć z punktu na punkt, a start nie jest startem masowym – odbywa się w interwałach czasowych np. co 2 minuty. Ta bardzo duża samodzielność i swoboda działania pozwala na dowolne regulowanie wysiłku fizycznego, a to z kolei stanowi o rekreacyjnych wartościach tego sportu. Nie ma bezpośredniego kontaktu z innymi uczestnikami, nie ma kibiców czy innych obserwatorów. Jesteśmy tylko sami dla siebie, nie czujemy się skrępowani i narażeni na wstyd z powodu np. małych możliwości biegowych oraz umiejętności technicznych[2].

Na imprezach na orientację spotykają się całe rodziny. W tych samych zawodach, tylko na innych trasach mogą brać udział jednocześnie dziadkowie, rodzice i dzieci. Mogą również startować w rodzinnych zespołach – dzieci i rodzice, brat i siostra, itp. Jednocześnie na trasach mogą być wyczynowcy i ci, którzy startują po raz pierwszy. Ten sport integruje pokolenia, pogłębia więzy rodzinne, tworzy pewną społeczność i wytwarza swoistą atmosferę. Tam każdy zawsze znajdzie miejsce dla siebie.

Największe zawody w Szwecji gromadzą na starcie prawie 20 tys. osób, w Polsce na Pucharze Wawelu” spotyka się ponad tysiąc zawodników.



5. Gdzie może być rozgrywany bieg na orientację?

Gdy po raz pierwszy otrzymujemy mapę do biegu na orientację, czujemy się zawsze niepewni. Uczestnik zawodów musi czuć się bezpiecznie. Stąd pierwsze kroki należy stawiać w terenie nam znanym np. ze spacerów, rowerowej przejażdżki czy nawet grzybobrania. Pierwszą trasę należy więc ustawić na terenie wokół szkoły, osiedlowym placu zabaw, na obiektach sportowych[3]. Obszar powinien być ograniczony drogami, płotami. Później można udać się do parku miejskiego, w dalszej kolejności do niewielkich zagajników, aż wreszcie nadejdzie czas, by areną zmagań był las, las o bardzo zróżnicowanej i bogatej rzeźbie – ze strumykami, ścieżkami, drogami leśnymi, dołkami, muldami, wałami ziemnymi, muldami, kopczykami, granicami kultur, obniżeniami, kamieniami, wykrotami, polankami, itp.
Niepowtarzalność tras powoduje, że zawody można organizować wielokrotnie na tym samym terenie i nigdy uczestnik zawodów nie jest skazany na monotonię. Każdy start jest inny, każdy punkt można „nachodzić” z wielu stron, a także o każdej porze roku „tereny zielone” wyglądają inaczej.
 

-------------------------------------------
Tekst opracował Tadeusz Nabywaniec na podstawie poniższej literatury:

[1] R. Trocha, D. Zając, Turystyczne imprezy na orientację. Regulaminy, Warszawa 1998.

[2] Strona internetowa www.wawel-ol.krakow.pl.

[3] G. Hasselstrand, tłum. A. Adamczak i P. Szcześniak, Nauczanie biegu na orientację krok po kroku, Warszawa 1997.